Cách để đối phó với "kẻ ngáng đường" trong công việc
Muốn tiền tự đến (lương chạm 30, mỗi năm lên 1 vị trí, job tự gõ cửa) hãy nằm lòng cách “xóa sổ” những kẻ ngáng đường, chọc gậy bánh xe bằng tâm lý học (có hẳn một nghiên cứu khoa học nói về cái này)
Bài này nói về cách đối phó với những kẻ thọc gậy bánh xe, chuyên gia đổ lỗi, ném đá hội nghị trong công ty. Những kẻ khi có công thì tranh vội còn có “biến” thì đổ hết lên đầu đồng đội. Phương pháp này được phát triển từ Brad Bushman, giáo sư tâm lý học Đại học Bang Ohio (ổng đã dành 20 năm nghiên cứu về sự hung hăng và công bố hơn 300 bài báo khoa học, tức là nếu mỗi tháng anh em ra 1 bài nghiên cứu chuyên sâu thì 10 năm cũng chưa được như ổng).
Nếu anh em đang phải đối mặt với:
Đống rác mà kẻ khác tạo ra nhưng mình lại bị quy trách nhiệm
Những nhóm chat không có mình, làm thì ít mà nhảm thì nhiều
Những câu hỏi sặc mùi đổ lỗi, chê bai toàn chỉ ra vấn đề mà không bao giờ nhắc đến giải pháp.
Hãy xem thử video này, Destruction (sự phá huỷ) với hơn 3tr views tui minh hoạ trong hình. Anh em sẽ hiểu vì sao những cảm xúc tức giận, muốn đập phá là vô cùng bình thường nhưng lại có thể dẫn chúng ta đến kết cục bi thảm, (và cách để làm chủ nó).
Toàn bộ sự nghiệp và hình ảnh, vị thế của anh em sẽ thay đổi mãi mãi nếu anh em hiểu được điều này. Tiền bạc hay cơ hội, sự chiếu cố, sự tin tưởng từ người khác sẽ đến như một hệ quả tất yếu.
Trong video, có một thí nghiệm mà Brad Bushman làm năm 2002 đã được tái hiện lại (đăng trên tạp chí khoa học uy tín Personality and Social Psychology Bulletin). Thí nghiệm này chỉ ra sự thật bất ngờ là người ta càng “xả giận” bao nhiêu, họ càng giận dữ và hung hăng hơn bấy nhiêu.
Trong thí nghiệm, ổng chia người tham gia thành 3 nhóm:
Nhóm 1: Được vào “Rage Room” (Căn phòng thịnh nộ) để đập phá đồ vật thoải mái
Nhóm 2: Đấm vào bao cát
Nhóm 3: Ngồi yên, không làm gì cả
Không phải nhóm đập phá đồ đạc. Không phải nhóm đấm bao cát. Mà là nhóm ngồi yên không làm gì cả (giảm sự hung hăng xuống tới 60% so với nhóm đập phá).
Sự thật
Xả giận như kiểu đập bàn, chửi mắng, trút giận không làm anh em “đỡ bực”. Nó chỉ dạy não anh em rằng: lần sau gặp chuyện bực mình, hãy phản ứng nhanh hơn, mạnh hơn.
Tại sao lại như vậy? Vì có một nguyên tắc nổi tiếng trong khoa học thần kinh nói là mỗi lần anh em tức giận rồi chọn hành động “xả” ra (la hét, đập bàn, công kích), anh em đang củng cố một số hệ mạch thần kinh trong đầu. Lần sau khi gặp tình huống tương tự, não anh em sẽ tự động kích hoạt phản ứng giận dữ nhanh hơn, không cần anh em suy nghĩ. (và nó cứ thế tăng dần tính bạo lực)
Nói tiếng người nghĩa là cách anh em phản ứng với cảm xúc một lần sẽ quyết định cách não anh em phản ứng lần sau.
Đây là lý do tại sao có những người mà anh em muốn tránh như tránh tà. Không phải vì họ dữ. Mà vì họ không đáng tin. Anh emkhông biết hôm nay họ sẽ ở chế độ nào: bình tĩnh hay nổ tung. Và khi anh em trở thành một “quả bom hẹn giờ” như vậy, thì cơ hội sẽ không bao giờ tự tìm đến anh em được.
Tui biết anh em đang nghĩ kiểu: “Ờ thì nghe hay đấy, nhưng mình không la thì bọn tụi nó nhờn hết”. Tui hiểu, vì tui cũng từng nghĩ y chang vậy. Nhưng sự thật là có thể anh em đang nhầm lẫn giữa “uy tín” và “sợ hãi”.
Người ta sợ anh em ≠ Người ta tôn trọng anh em.
Khi người ta sợ, họ sẽ:
Giấu lỗi thay vì thừa nhận để sửa
Làm việc cầm chừng, đủ để không bị la
Rời đi ngay khi có cơ hội tốt hơn
Nói xấu anh em sau lưng (mà anh em không biết)
Khi người ta tôn trọng, họ sẽ:
Chủ động xin làm việc cùng anh em
Đưa ý tưởng tốt nhất cho anh em trước
Bảo vệ anh em khi có ai đó nói xấu
Giới thiệu anh em với cơ hội tốt
Điểm mấu chốt là: Sếp không trọng dụng, trao cơ hội cho người mà team sợ. Sếp chọn người mà team tôn trọng. Anh em nào làm sếp sẽ hiểu vì sếp cần người có thể dẫn dắt team lớn hơn, phức tạp hơn. Nếu mà nếu anh em chỉ biết dùng “sợ hãi” để quản lý thì càng lên cao, anh em càng té đau.
Vậy làm sao để “xóa” cơn giận mà không phải “nén” nó vào trong (vì nén thì stress, còn xả thì càng giận hơn)?
Thế thì mấy ổng (các ông tiến sĩ ở trển) đưa ra một kỹ thuật có tên phức tạp lắm, nhưng đại ý là “đổi góc nhìn” (cho nó dễ hiểu).
Ví dụ vầy anh em hiểu ngay nè:
Thử tưởng tượng giờ đồng nghiệp anh em làm sai mắc lỗi, để anh em phải gánh hậu quả (ai kêu làm lead), còn nói xấu anh em trong group chat.
Phản ứng tự nhiên của mình sẽ kiểu: “Thằng này láo quá, phải vã cho nó 1 trận” → Giận dữ → La mắng hoặc công kích lại.
Cách đổi góc nhìn: “Nó đang dùng mưu hèn kế bẩn nói xấu người khác, chứng tỏ chính nó đang bất an về năng lực của chính nó. Nó đang kêu cứu chứ không phải tấn công.”
Nghe có vẻ “thần tiên tỉ tỉ” quá phải không? Nhưng cách này thật sự hiệu quả vì khi anh em nhìn nhận sự việc theo cách này, não sẽ không tiết ra adrenaline và cortisol (hai chất hóa học gây ra cảm giác giận dữ). Không có nhiên liệu, ngọn lửa giận dữ sẽ không cháy và tự tắt dần.
Kết quả là khi anh em không giận, anh em sẽ đưa ra phản ứng thông minh hơn gấp 10 lần. Thay vì la mắng (khiến mọi người thêm ghét), anh em có thể:
Ghi nhận sự việc một cách khách quan
Đưa ra giải pháp thay vì đổ lỗi
Thiết lập ranh giới rõ ràng mà không cần lớn tiếng
Người ta sẽ nghĩ: “Wow, anh này bị đổ lỗi oan mà vẫn bình tĩnh xử lý, pro thật”.
Khi anh em bình tĩnh trong lúc mọi người mất bình tĩnh, anh em không chỉ giải quyết được vấn đề. Anh em còn xây dựng được uy tín nữa.
Tui còn nhớ có một lần tui bị đồng nghiệp đổ lỗi trong khi họp với sếp. Nếu trước đây tui sẽ tranh cãi ngay, phải đớp lại nó, hùng hổ gằng giọng chứng minh mình đúng, nó mới là vấn đề.
(Và thường những lần đó đều không đi tới đâu, căng thẳng ngập tràn).
Nhưng những lần sau đó tui áp dụng cách đổi góc nhìn. Tui thấy kiểu “Năng lực nó có nhiêu đó, mình đòi hỏi được gì. Nó kém nên nó kiếm lý do đổi lỗi là đúng rồi. Tội.”.
Tui chỉ nói: “Ok, để tui check lại và report sau”.
Vài lần như thế, mấy lần đi uống sinh tố lúa mạch sếp hay bảo tui xử lý tình huống rất khéo léo, từ đó hay cho tui nhiều cơ hội để làm nhiều cái mới hơn.
Thế nên là cơ hội nhiều khi quanh anh em rất nhiều, nhưng chính cái cách mà anh em đang phản ứng với những vấn đề nhỏ nhặt lại đang âm thầm đuổi hết cơ hội thăng tiến đi mà anh em không biết đó.
“Vậy nếu không la hét, không xả ra, mà cứ nén vào trong thì sao? Thế còn hại người hơn?”
Đây là sự nhầm lẫn TAI HẠI nhất mà hầu hết mọi người mắc phải. Anh em cần phân biệt rõ:
“Nén” vô cùng khác “điều chỉnh”
Khi anh em nén, anh em vẫn nghĩ “thằng này láo quá, tao muốn đấm nó” nhưng anh em cắn răng chịu. Lúc này, lửa vẫn cháy bên trong, cortisol vẫn tiết ra, tim vẫn đập nhanh. Đây là cách làm SAI và thực sự gây hại cho sức khỏe.
Khi anh em điều chỉnh, anh em thay đổi suy nghĩ: “Nó cư xử thiếu chuyên nghiệp, mình không chấp”. Lúc này, ngọn lửa đã tắt từ trong trứng nước. Anh em không phải “nhịn” gì cả vì anh em không còn giận nữa.
Seneca, nhà triết học người La Mã sống cách đây 2000 năm (ông này là cố vấn của Hoàng đế Nero và là một trong những người giàu nhất thời đó với tài sản ước tính tương đương 300 triệu đô ngày nay), từng nói câu kinh điển là: “Phương thuốc tốt nhất cho sự giận dữ là sự trì hoãn”.
Ổng không nói “nén vào”, ổng nói “trì hoãn”. Chỉ cần 2 phút. Trong 2 phút đó, adrenaline và cortisol trong máu sẽ giảm đi đáng kể nếu anh em không tiếp tục “đổ dầu vào lửa” bằng cách suy nghĩ về việc “tao phải trả thù nó”.
Tui không xúi anh em nhịn nhé, anh em muốn trả đũa, muốn phản ứng, muốn làm gì cũng oke. Nhưng có điều là hãy chậm lại mọi thứ sau 2 phút (kiểu lag một tí, delay 1 tí). Nếu đang trong cuộc tranh cãi, liên tục bị công kích, im lặng ghi chép và lần lượt trả lời từng câu cũng là một phương pháp.
Nếu anh em là người hiếm hoi có thể giữ bình tĩnh khi mọi người bốc hoả, anh em sẽ nổi bật như một viên kim cương giữa đống sỏi. Sếp sẽ nghĩ: “Người này rất bản lĩnh và điềm đạm, có thể giao việc lớn hơn”. Đồng nghiệp thì nghĩ: “Làm việc với người này an toàn, không sợ trở thành cái thùng rác cảm xúc”. Đối tác sẽ nghĩ: “Người này đáng tin, có thể hợp tác dài hạn”.
Cơ hội sẽ tự tìm đến anh em không phải vì anh em giỏi nhất mà là vì anh em đáng tin nhất.
Kết
Cảm xúc không có gì là sai cả, con người vốn là sinh vật của cảm xúc mà. Chúng ta hành động vì buồn, vì vui, vì hào hứng, vì kích động, vì giận dữ (luôn là thế). Nhưng nếu lui lại một bước và quan sát, thì anh em sẽ thấy thường những người giữ vai trò quan trọng, cấp cao hơn (và tất nhiên là thu nhập cao hơn anh em mình) thường họ không giỏi nghề được như anh em, nhưng họ lại xử lý các tình huống giữa con người tốt hơn anh em vượt bậc.
Và cái đó mới là thứ tạo nên một leader, một lãnh đạo được tin tưởng mà người ta muốn đi cùng. Anh em đừng lấy làm lạ vì sao một người năng lực nghề không xuất sắc lại có thể làm lãnh đạo, đừng đổ lỗi cho họ kiểu vì họ có mối quan hệ, vì họ “thủ đoạn, cơ hội”. Mình muốn đạt được mình phải thẳng thắn thừa nhận nó thôi, đó là rất nhiều lúc anh em mình chưa thực sự quan sát cảm xúc của mình đủ tốt.
Ai cũng phải bắt đầu từ đâu đó mà, nếu anh em muốn kiếm được nhiều tiền hơn, được yêu quý hơn, được tin tưởng và ủng hộ nhiều hơn, thì cũng nên bắt đầu thử quan sát cảm xúc của mình thôi. Đúng hem?