Có một kiểu học rất dễ bị nhầm với ham học.
Bạn hỏi một câu.
Người khác chưa kịp trả lời xong, bạn đã hỏi tiếp câu thứ hai.
Rồi câu thứ ba.
Câu thứ tư.
Một lúc sau, câu hỏi đã chạy từ A sang B, C, D rồi đến Z.
Bạn biết rất nhiều thứ.
Nhưng có thể bạn chưa thực sự hiểu sâu thứ gì.
1. Asking nhiều không có nghĩa là Learning nhiều
Một người học tốt không chỉ biết đặt câu hỏi.
Họ còn biết:
Ở lại đủ lâu với một câu hỏi để câu trả lời thực sự thay đổi cách mình hiểu vấn đề.
Hãy tưởng tượng bạn hỏi:
“Tại sao bầu trời màu xanh?”
Người khác đang giải thích về ánh sáng, bước sóng và tán xạ.
Bạn chưa nghe hết đã hỏi:
“Thế tại sao hoàng hôn màu đỏ?”
Rồi:
“Thế cầu vồng hình thành thế nào?”
Rồi:
“Tại sao biển màu xanh?”
Tất cả đều là những câu hỏi hay.
Nhưng nếu bạn liên tục nhảy sang câu hỏi mới, bạn có thể thu được rất nhiều information, trong khi mental model trong đầu vẫn chưa thực sự được xây dựng.
Đây là một cái bẫy của người học rất tò mò:
Curiosity tạo ra rất nhiều câu hỏi, nhưng không phải câu hỏi nào cũng được đào đủ sâu để trở thành understanding.
2. Exploration rất tốt. Nhưng phải biết lúc nào dừng lại.
Học tập luôn cần exploration.
Thử cái mới.
Đặt câu hỏi.
Tìm những khả năng khác nhau.
Nhưng nếu lúc nào cũng exploration, bạn sẽ thiếu depth.
Hãy tưởng tượng một người học Toán:
Hôm nay tìm hiểu hình học.
Một lát sau chuyển sang xác suất.
Rồi sang số học.
Rồi sang đại số.
Rồi lại tìm một bài toán Olympic.
Cuối ngày, người đó có cảm giác:
“Hôm nay mình học rất nhiều!”
Nhưng nếu hỏi:
“Có một concept nào hôm nay em thực sự hiểu sâu hơn hôm qua không?”
thì có thể câu trả lời là:
“Không biết.”
Đây là khác biệt giữa information consumption và capability building.
Một nguyên tắc rất đơn giản
Lần tới khi bạn có một câu hỏi, hãy thử:
Ask → Listen → Think → Explain → Apply → Then ask the next question.
Đừng vội nhảy sang câu hỏi tiếp theo.
Hãy thử tự nói:
“Nếu câu trả lời này đúng, nó thay đổi điều gì trong cách mình đang hiểu?”
Rồi thử dùng nó vào một ví dụ khác.
Nếu làm được, bạn không chỉ biết thêm một thông tin.
Bạn vừa xây thêm một phần của mental model.
Người học giỏi không phải là người hỏi được nhiều nhất
Mà là người có khả năng:
đào một câu hỏi đủ sâu để nó trở thành năng lực.
Vì vậy, lần tới khi bạn chuẩn bị hỏi câu thứ hai...
Hãy dừng lại một chút.
Có thể câu hỏi đầu tiên vẫn còn rất nhiều thứ để bạn khám phá.